FabLab.nl

Innovatie, kennis en goed onderwijs lijken belangrijk voor een gezonde economie nu en in de toekomst, maar concrete projecten om op dat vlak iets vernieuwends in gang te zetten zijn er weining. FabLab heeft naar mijn overtuiging hier veel te bieden.

Het wezen van een FabLab is een omgeving met laagdrempelige middelen om nieuwe/nog-niet-eerder-gemaakte dingen te maken. In een FabLab kun je aan de slag om jouw idee te realiseren/maken, zonder dat je daar eerst een (lange) studie hoeft te volgen of dat je anderen moet overtuigen om realisatie mogelijk te maken. Je hoeft je niet eerst te bewijzen om in een FabLab aan de slag te gaan. Je hoeft geen autoriteit te zijn of een diploma te hebben. Je motivatie en je passie worden gevoed door jouw enthousiasme voor het idee en je wilt aan de slag. En dat kan in een FabLab.

Tijdens het proces om een idee uit te werken en te realiseren, kom je natuurlijk zaken tegen waar je kennis tekort komt. Dit is geen probleem, want je bent gedreven om dat uit te zoeken en het je eigen te maken. Op dat moment heb je de ideale omstandigheden voor je zelf gecreërd om te leren. Je wilt leren dat wat je nu nodig hebt om je plannen te realiseren. Het FabLab is daarmee een ideale omgeving voor het zogenaamde just-in-time learning in plaats van het just-in-case learning.

Ons onderwijs is vooral gebaseerd op leren-voor-het-geval dat. We leren zo veel mogelijk over verschillende talen, wis-, natuur- en scheikunde etc. Allemaal zaken die we mogelijk in de toekomst nodig kunnen hebben. De prijs die we hier voor betalen is desinteresse bij leerlingen, frustratie bij leraren en een hoge uitval van leerlingen. We moeten ons afvragen wat we ECHT belangrijk vinden: het vermogen om kennis te reproduceren en het weten van de juiste antwoorden op vragen OF het vermogen om zaken van het begin tot het eind te realiseren. Op dat laatste wordt nu juist in een FabLab een groot beroep gedaan.

In een FabLab wordt het lerende en creërende vermogen aangesproken en vergroot en dat is echt noodzakelijk om te komen tot innovatie.

Het FabLab biedt nieuwe kansen voor diegene die in het huidige onderwijssysteem niet tot zijn recht komt!

Woensdag 23 augustus is Stichting FabLab.nl op bezoek geweest bij de Waag Society. Doel was om te kijken of er raakvlakken voor samenwerking bestaan. We gaven een presentatie van het Fablab concept en brainstormden vervolgens over de manieren waarop we zouden kunnen samenwerken.

Waag Society is een kennisinstituut op het snijvlak van cultuur en technologie in relatie tot maatschappij, het onderwijs, de overheid en het bedrijfsleven. Technologische toepassingen voor de culturele en maatschappelijke ontplooiing van individuen en groepen staan hierbij centraal. Waag Society verricht onderzoek, ontwikkelt nieuwe software applicaties en initieert in publieke evenementen het debat over ontwikkelingen in de informatiemaatschappij. De toepassingen die Waag Society ontwikkelt komen tot stand in permanente ruggespraak met de verschillende doelgroepen. Een van de ambities daarbij is het perfectioneren van de ‘Users as Designers’ methode. Waag Society is zowel fysiek als virtueel actief op lokaal, nationaal en internationaal niveau.

Waag Society houdt zich ook met onderwijs en vooral met vernieuwing op dit gebied bezig. Het gaat uit van de eigen interesses van de leerling en ziet de leerling met nadruk ook als mediaproducent. Er moet kortom zelf aan de slag gegaan worden met onderwerpen uit de eigen leefwereld in plaats van lessen die aan de passieve onderwijsconsument worden opgelepeld. Er wordt samengewerkt met vele onderwijsinstellingen. Binnenkort start het in cultureel pakhuis de Zwijger, waar een deel van de Waag Society-activiteiten naar zal verhuizen, het Creative Learning Lab waar actief en direct met allerlei digitale gereedschappen kan worden gewerkt. Er zijn binnen de activiteiten van de Waag allerlei links te bedenken met het FabLab concept, die we nader zullen onderzoeken. Om te beginnen gaan we echter concreter kijken naar de FabLab mogelijkheden in/met het Creative Learning Lab in Pakhuis de Zwijger.

Een greep uit de educatieve projecten die tot nu toe door de Waag Society zijn uitgevoerd:
De Animatiemachine is een installatie waarmee kinderen (en volwassenen) op een zeer gebruikersvriendelijke manier zelf animaties kunnen maken. De installatie heeft 2 knoppen: ‘neem foto’ en ‘bekijk film’. Alle foto’s worden achter elkaar gezet en samengevoegd tot een animatiefilm, en direct getoond op hetzelfde werkblad als waarop de animatie gemaakt is. De animatiefilms worden ook direct op internet gepubliceerd.
ScratchWorx is een innovatieve vorm van expressiegericht kunst- en cultuuronderwijs. Gebaseerd op een zelfgekozen thema maken jongeren (12 – 17 jaar) video-, foto- en geluidopnames in hun directe (buitenschoolse) omgeving. Vervolgens bewerken ze het materiaal en mixen het live op de ‘ScratchConsole’. Tijdens de afsluitende ‘ScratchParty’ geven ze per vijftal een performance voor hun medeleerlingen, vrienden en familie.

Dertig juli brachten Milton Villegas-Lemus en Yuen Law van het Costa Rica fablab een bezoek aan de Stichting FabLab.nl. Het was leuk en leerzaam om te horen wat zij op Costa Rica allemaal doen, en te horen wat voor lessen zij in de afgelopen jaren geleerd hebben.

Het fablab maakt onderdeel uit van het LuTec project van het Costa Rica Technologisch Instituut. Costa Rica zet het fablab vooral in als educatieve tool. Ze bezoeken scholen en verzorgen daar een soort intensief fablab kamp. De scholen worden geselecteerd op de aanwezigheid van ‘eagles’, energieke uitzonderlijke mensen die het fablab goed kunnen faciliteren. Het is teveel werk om mensen er met de haren bij te slepen, als een school niet wil, of misschien wil, dan niet. De school zorgt voor eten en onderdak, Lutec brengt het fablab en een aantal vrijwilligers. De kinderen worden in gemengde jongens/meisjes teams gezet en intensief begeleid. Ze werken zoveel mogelijk met recyclede materialen, om het creatieve proces zo toegankelijk mogelijk te houden, ook als het fablab weer weg is. Als je een schaar nodig hebt, gebruik je een schaar, geen vinyl cutter. Dat is ook een van de voornaamste lessen die ze zeggen zelf geleerd te hebben. Kijk door de tools heen. Het fablab draait niet om de machines, maar om de doelen die je met het fablab wil bereiken. Met dat idee in het hoofd hebben ze ook een aantal prefablab componenten ontwikkeld, sensoren e.d., die ze gebruiken in de kampen. Hiermee wordt de mogelijke functionaliteit getoond, er kunnen vlug resultaten geboekt, zonder dat men zich verliest in de details van de werking van machines, die na een aantal dagen toch weer weg zijn uit die school.



Verder doet Lutec ook workshops met gemeenschappen die een bepaald probleem hebben. Er wordt hen de mogelijkheden van het fablab voorgelegd, en er wordt met hen een oplossing bedacht voor het probleem. Local problems, local solutions, het fablab als facilitator.

Costa Rica heeft ook een project om bij te dragen aan de internationale fablab gemeenschap. Ze ontwikkelen een eenvoudige user-interface voor het programmeren van micro-controllers. Door middel van een grafische logo-achtige omgeving kan door het slepen van elementen een micro-controller programma opgebouwd. Een erg belangrijk project, de complexiteit van het programmeren van een microcontroller is op dit moment toch wel een achilleshiel van het fablab. Het programma bestaat uit een java-schil, waar verschillende micro-controller talen achter gehangen kunnen worden.

In oktober opent het FabLab in Barcelona zijn deuren. Opgericht door Institute for Advanced architecture of Catalonia, gaan in deze Fablab o.a. studenten architectuur een master course volgen. Met 30.000 euro van het instituut voor de machines, een prachtige ruimte en studenten die het FabLab gaan runnen, zijn ze helemaal klaar voor. Lucas Capelli gaat zich met de organisatie bezig houden.

Zuid-Afrika heeft 2 fablabs (en 1 in oprichting). De Fablab waar we tot nu toe gewerkt hebben is een soort research fablab, waar geexperimenteerd wordt met het gebruik ervan. Vandaag zijn we in de andere Fablab geweest, in Soshangovue, een township in de buurt van Pretoria. Het is in handen van een organisatie die Bright Youth heet en probeert de jeugd van de township vaardigheden te leren die ze aan een baan of een berdijfje kunnen helpen. Ze hebben bijvoorbeeld ook een printshop. Hoewel deze week hun Fablab voor het publiek gesloten was voor de Fablab forum, werkten er nog wel een aantal mensen door aan hun eigen projecten. Ze konden zo ook meedoen aan de tutorial die wij kregen en zo nog wat tips oppikken. Onze taak was om het circuit board dat we gisteren gemaakt hadden te voorzien van weerstanden, een microcontroller e.d. Ik zat in een groep met een aantal township-kids, en we gingen zeer enthousiast aan het werk. Al gauw vlogen de onderdelen ons om de oren. Uiteindelijk bleek 1 belangrijk onderdeel te missen op die locatie, dus ik moet hem nu nog afmaken. ’s Middags kregen we theorie over het programmeren van een microcontroller. Erg interessant, maar wel te lastige materie om meteen op te pikken. Dit werd gevolgd door een demonstratie op de Modela, van 3D modeling en frezen. Het 3D design werd gedaan in een taal die Hyperfun heet, en (nog) geen grafische interface heeft. Je programmeert dmv wiskundige formules objecten. Niet de meest toegankelijke manier, lijkt me, maar, werd mij verzekerd, wel conceptueel meest robuuste manier…

Neil Gershenfeld heeft het erover dat Fablabs een ‘market of one’ bedienen. Het Fablab biedt de mogelijkheid, net zoals de computer en de printer die nu bieden, tot persoonlijke expressie. Hij geeft daarbij voorbeelden die hij is tegengekomen bij zijn studenten. Een kunstenares die een ‘screambody’ had gemaakt, waarin je schreeuwen kan bewaren om ze op een later tijdstip alsnog los te laten. Iemands anders had een web browser voor papagaaien gemaakt.

Met een Fablab kan je zelf dingen maken. Hartstikke leuk, maar waarom zou je? In de winkels is al meer te koop dan je ooit zou kunnen wensen. Waarom dan veel moeite doen voor iets wat toch de kwaliteit van iets uit de winkel niet kan overtreffen? Er is ongetwijfeld een grote groep mensen die wel zit te springen om de mogelijkheid zelf iets te maken. Zoals kunstenaars, uitvinders, knutselaars of bijvoorbeeld gehandicapten, die een uniek hulpstuk behoeven. Maar de grote massa, zit die er op te wachten? Moeilijk te zeggen. Hoewel de naaimachine al geruime tijd als desktop-apparaat op de markt is, is het niet zo, dat iedereen zijn eigen kleren maakt. Aan de andere kant werd, zoals Neil Gershenfeld opmerkt, ook van de computer lange tijd de mogelijkheden voor prive-gebruik onderschat.

Wat mij vooral aanspreekt in het Fablab concept in onze samenleving is de educatieve kant ervan. We zijn een beetje de feeling kwijtgeraakt met het productieproces. Producten zijn te ingewikkeld en te goedkoop geworden. Wie weet hoe zijn mobieltje werkt? Je mag zelfs blij zijn als je het ergens kan laten repareren als het kapot is, in de meeste gevallen wordt het gewoon weggegooid en een nieuwe aangeschaft. Werken met je handen zijn we een beetje aan het vergeten in Nederland. Kantoorwerk wordt zoveel hoger ingeschat qua status, dat op VMBO’s massaal voor de administratieve richting wordt gekozen, ook door allerlei mensen die misschien veel meer talent en plezier in een praktische richting hebben. Exacte vakken worden ook geschuwd binnen het onderwijs. Aio’s voor faculteiten wiskunde zijn haast niet meer te vinden binnen Nederland en die plaatsen worden vervuld door buitenlandse studenten. Dat lijkt mij niet goed voor Nederland, kennisland. Voor innovatie zijn dit broodnodige kennis en vaardigheden.
Dit is waar de Fablab kan helpen. Ik zou beginnen met het basisonderwijs. Hoe ontzettend leerzaam voor kinderen om een product van A tot Z te bedenken, ontwerpen en bouwen! Daarmee wordt volgens mij een deur geopend, waar ze hun leven lang plezier van hebben. Mijn dochter van vier bedenkt voortdurend knutselprojectjes. Ze gebruikt daarbij al het voorradige materiaal (papier, lijm, schaar, wc-rolletjes) en de haar bekende technieken (knippen, scheuren, plakken) om haar fantasie uit te drukken. Op school leert ze nieuwe technieken, zoals lezen en schrijven. Heel belangrijk en nuttig natuurlijk, maar waarom daar ophouden? Waarom haar niet meer technieken en materialen bieden? Ik heb als zesjarige een timmercursus gedaan. Het hoogtepunt was het maken van een vogelhuisje. Ik ben geen timmervrouw geworden, maar het besef dat je met wat hout, een hamer en spijkers een eind kan komen, heeft me al vele malen geholpen.

Vervolgens het middelbaar onderwijs. Een moeilijke leeftijd voor onderwijs qua motivatie. Vooral de motivatie voor exacte vakken neemt hier drastisch af. Volgens mij zou een FabLab de motivatie enorm kunnen verhogen. Bij het maken van een product is er sprake van Just in Time educatie, je leert wat je nodig hebt, omdat je het nodig hebt. Dit in tegenstelling tot Just in Case educatie, waarbij je veel leert in de hoop dat het nog eens nuttig zal blijken. Vooral die laatste vorm van educatie is juist voor tieners demotiverend. Toen ik een jaar of 11 was kregen wij een Commodore64 thuis. Ik heb mezelf toen Basic geleerd, om zelf spelletjes te kunnen programmeren. Niet door te beginnen met een abstract boek over wat computers doen, en hoe een computertaal in elkaar zit te lezen, maar door regel voor regel in te typen en te testen.

Ook in het Hoger Onderwijs kan ik mij nuttige toepassingen voor een Fablab voorstellen. Onderzoeksopstellingen bijvoorbeeld, handig als je daar zelf iets voor kan maken. Maar ook bij businessstudies, waar nu productontwikkeling gesimuleerd wordt, kan een casus met een werkelijk productieproces heel leerzaam zijn.

Misschien nog niet onmiddellijk een Fablab op elk bureau, maar dan toch wel een Fablab op elke school!