FabLab.nl

Dertig juli brachten Milton Villegas-Lemus en Yuen Law van het Costa Rica fablab een bezoek aan de Stichting FabLab.nl. Het was leuk en leerzaam om te horen wat zij op Costa Rica allemaal doen, en te horen wat voor lessen zij in de afgelopen jaren geleerd hebben.

Het fablab maakt onderdeel uit van het LuTec project van het Costa Rica Technologisch Instituut. Costa Rica zet het fablab vooral in als educatieve tool. Ze bezoeken scholen en verzorgen daar een soort intensief fablab kamp. De scholen worden geselecteerd op de aanwezigheid van ‘eagles’, energieke uitzonderlijke mensen die het fablab goed kunnen faciliteren. Het is teveel werk om mensen er met de haren bij te slepen, als een school niet wil, of misschien wil, dan niet. De school zorgt voor eten en onderdak, Lutec brengt het fablab en een aantal vrijwilligers. De kinderen worden in gemengde jongens/meisjes teams gezet en intensief begeleid. Ze werken zoveel mogelijk met recyclede materialen, om het creatieve proces zo toegankelijk mogelijk te houden, ook als het fablab weer weg is. Als je een schaar nodig hebt, gebruik je een schaar, geen vinyl cutter. Dat is ook een van de voornaamste lessen die ze zeggen zelf geleerd te hebben. Kijk door de tools heen. Het fablab draait niet om de machines, maar om de doelen die je met het fablab wil bereiken. Met dat idee in het hoofd hebben ze ook een aantal prefablab componenten ontwikkeld, sensoren e.d., die ze gebruiken in de kampen. Hiermee wordt de mogelijke functionaliteit getoond, er kunnen vlug resultaten geboekt, zonder dat men zich verliest in de details van de werking van machines, die na een aantal dagen toch weer weg zijn uit die school.



Verder doet Lutec ook workshops met gemeenschappen die een bepaald probleem hebben. Er wordt hen de mogelijkheden van het fablab voorgelegd, en er wordt met hen een oplossing bedacht voor het probleem. Local problems, local solutions, het fablab als facilitator.

Costa Rica heeft ook een project om bij te dragen aan de internationale fablab gemeenschap. Ze ontwikkelen een eenvoudige user-interface voor het programmeren van micro-controllers. Door middel van een grafische logo-achtige omgeving kan door het slepen van elementen een micro-controller programma opgebouwd. Een erg belangrijk project, de complexiteit van het programmeren van een microcontroller is op dit moment toch wel een achilleshiel van het fablab. Het programma bestaat uit een java-schil, waar verschillende micro-controller talen achter gehangen kunnen worden.

In oktober opent het FabLab in Barcelona zijn deuren. Opgericht door Institute for Advanced architecture of Catalonia, gaan in deze Fablab o.a. studenten architectuur een master course volgen. Met 30.000 euro van het instituut voor de machines, een prachtige ruimte en studenten die het FabLab gaan runnen, zijn ze helemaal klaar voor. Lucas Capelli gaat zich met de organisatie bezig houden.

Er zijn op dit moment negen Fablabs draaiende in de wereld. Ze hebben allemaal een eigen doel en aanpak.
In Boston is het eerste fablab gestart, als ‘outreach program’ van MIT. Het wordt grotendeels gerund door MIT studenten. Het doel van dit Fablab is educatie, van mensen op de een of andere manier uit het reguliere onderwijstraject zijn geraakt. Ze bieden workshops aan bijvoorbeeld in het maken van robots of sieraden. Verder begeleiden ze mensen die met een eigen project komen.
Costa Rica heeft een Fablab in een bus, waarmee rondgetourd wordt. Zij laten de mensen niet aan de machines komen. ‘We hebben geen geld om de machines te repareren als ze stuk gaan.’, aldus Milton Lemus, ‘Op deze manier bieden we mensen wel toegang tot deze technologie, ook zonder dat ze de machines zelf hands-on gebruiken.’.

Noorwegen heeft het allemaal behoorlijk serieus aangepakt. Het Noorse fablab is uitgegroeid tot een Fablab dorp. Het heeft een link met de Universiteit en doet serieus onderzoek, maar met een alternatief uitgangspunt. Ze willen vooral een voedingsbodem voor creativiteit bieden. “One of the challenges is to create the right environment for people to think about things that no one has thought before.The idea is to offer an arena outside the traditional setting so that new ideas and solutions are created.”. Voor Fablab geinteresseerden is het mogelijk om in het Fablab dorp te verblijven, met als voorwaarde: kennis delen met de Noorse Fablabbers.
Ghana heeft 1 van de eerste fablabs, gevestigd in het Takoradi Technical Institute. Men probeert met het fablab oplossingen te vinden voor lokale problemen. Zo is er een prototpe voor een mechaniche fufustamper ontwikkeld. Fufu is 1 van de hoofdbestaddelen van het Ghanese voedsel en fufu stampen is zwaar werk. De mechanische stamper heeft echter nog geen afnemer gevonden. Men heeft het idee dat de door een mens gestampte fufu lekkerder is, en bovendien is het vrouwenwerk en dus niet zo belangrijk. Het grootste nut van het Fablab ligt in de educatieve kant. Overdag hebben de studenten toegang tot het fablab, ’s Avonds worden bijvoorbeeld lokale elektriciens opgeleid. Het schoolbestuur is gelukkig omdat het FabLab leerlingen aantrekt uit de betere kringen, dat wil zeggen met betalende ouders; werkgevers in de omgeving van Takoradi omdat TTI scholieren gewiekste ICT gebruikers en technici worden.
Zuid-Afrika heeft eerst een research fablab in Pretoria geopend, om kennis op te doen met de machines en een modus-operandi te vinden. Vandaaruit is men overgegaan tot het openen van een Fablab in Soshangovue, een township. Dit werd gedaan in samenwerking met de daar al actieve community organisatie Bright Youth Council. Een derde Fablab is onlangs geopend in Kaapstad en er volgen in de loop van het komend jaar nog zes, verspreid over heel Zuid-Afrika. Zuid-Afrika kent een mix van welvaart en ontwikkelingsgebieden. Ze hebben een groot besef van de noodzaak van het inzetten van techniek en science om voor ontwikkeling te zorgen. Wellicht is het door die combinatie een erg vruchtbare bodem voor het Fablab concept.
Japan heeft ook een fablab, die zijn nog bezig met de oprichting, en daar is nog niet veel informatie over beschikbaar.
Verder zitten er zo’n tien Fablabs in de planning. Zes worden komend jaar geopend in Zuid-Afrika. Verder zijn er plannen in the Bronx, New York, Tulsa, Oklahoma, New Dehli, India, Barcelona, en één in Nederland natuurlijk! (zie verder: NRC: Dorrit van Dalen: Huiskamerfabriekjes)

Laatste dag van het Fablab forum. ’s Ochtend een discussie over ‘Intellectual property’. Hebben mensen die in het Fablab een uitvinding doen, het recht om hun uitvinding voor zichzelf te houden. Er waren 2 kampen. Neil Gershenfeld standpunt was: no secrets in the lab. Wel begeleiding om mensen patenten te laten aanvragen, en men hoeft ook niet meteen alles te laten zien, maar kan wachten tot er een patent is. Het andere standpunt was: basis van Fablab is ‘sharing’, maar je mag best dingen geheim houden. In ontwikkelingslanden werken patenten toch niet echt en de enige manier om je ontwerp te beschermen, is het geheim te houden. Concrete aanleiding voor deze dicussie was een man in Soshangovue, Tabhu, die een apparaat had uitgevonden waarmee je naar huis kan bellen en dan daar je lichten kan aan en uit doen. Dinsdag hadden een paar mensen van het Fablab forum hem daar uitgebreid over ondervraagd, waarop hij uiteindelijk gereageerd had met: daar wil ik niet over praten, want dat mag niet van mijn advocaat. Dat viel weer niet in goede aarde bij een aantal Fablab mensen. No secrets in the lab. Deze Tabhu is echter het hart van het Soshangovue Fablab, en is de technische man daar die mensen helpt en kinderen onderwijst. Het zou dus nogal zonde zijn om hem te vervreemden door hem niet zijn uitvinding te gunnen. Interessante discussie, waar het laatste nog niet over gezegd is. Er volgde een algemene afsluiting, waar het voornemen geuit werd om volgend jaar in India bij elkaar te komen. Na een gezamelijke lunch en groepsfoto ging ieder zijns weegs.

Vandaag was het Digital Fabrication Symposium. Er kwamen buiten de groep die het Fablab forum deze week hebben gevolgd, nog zo’n 50 geinteresseerden, pers en genodigden, om een update te krijgen op alle fronten. Het was een vol programma, waarin 20 mensen ieder in een kwartier, tot een half uur, hun ongelofelijk interessante deel van de Fablab puzzel uit de doeken deden. Het programma was in 4 onderdelen opgesplitst. Eerst een nogal academisch gedeelte, waarbij zeer knappe koppen van verschillende universiteiten kwamen vertellen over hun onderzoek. Aan de orde kwamen onder andere een manier om DNA-koorden op een origami achtige wijze te vouwen kunnen om op nano-niveau objectjes, zoals ‘Smilies’ te maken. Verder een machine die 3D een meniscus kan printen van levende cellen. Geen prothese in de gebruikelijke zin dus, maar echt een nieuw onderdeel voor je lichaam, dat er een functioneel deel van uit maakt. De lever was het volgende op hun programma. Ook het programma dat door middel van evolutiesimulatie machines ontwierp was zeer fascinerend. Hierna kwamen een aantal nog steeds behoorlijk high-level theoretische implementaties van deze theorieen, zoals het gebruik van digitale materialen en een heel verhaal over 3D design en dat de trend daarin ‘functional representation’ is dat het huidige ‘boundary representation’ helemaal gaat vervangen.
Na de lunch werd het nog praktischer en kwamen een reeks mensen aan bod die hun applicaties voor Fablabs lieten zien. Zoals Yogesh uit India die een melk-test unit heeft gemaakt met de fablab. En Amy Sun, die een steam turbine heeft ontworpen die electriciteit genereert van zonlicht. En Larry Sass die een ontwerp voor een huis heeft gemaakt, dat overal waar een fablab (of iets dergelijks) is kan worden uitgeprint en gebouwd. Verder nog een mooi verhaal van Berokh Khoshnevis, over een cement-3D-printer waar huizen mee geprint kunnen worden.
Het laatste deel ging over hoe de wereldwijde organisatie voor Fablabs opgezet moet gaan worden. Aandachtsgebieden daarbij zijn onderwijs; hoe leren mensen de vaardigheden om een fablab te runnen, fondsen, hoe krijg je het geld om een fablab op te zetten en te runnen, en business, hoe begeleidt je de uitvindingen die in de fablabs gedaan worden zo, dat het een verkoopbaar produkt wordt.
Afgesloten werd met een receptie waarbij alle fablab uitvindingen te zien waren.

Zuid-Afrika heeft 2 fablabs (en 1 in oprichting). De Fablab waar we tot nu toe gewerkt hebben is een soort research fablab, waar geexperimenteerd wordt met het gebruik ervan. Vandaag zijn we in de andere Fablab geweest, in Soshangovue, een township in de buurt van Pretoria. Het is in handen van een organisatie die Bright Youth heet en probeert de jeugd van de township vaardigheden te leren die ze aan een baan of een berdijfje kunnen helpen. Ze hebben bijvoorbeeld ook een printshop. Hoewel deze week hun Fablab voor het publiek gesloten was voor de Fablab forum, werkten er nog wel een aantal mensen door aan hun eigen projecten. Ze konden zo ook meedoen aan de tutorial die wij kregen en zo nog wat tips oppikken. Onze taak was om het circuit board dat we gisteren gemaakt hadden te voorzien van weerstanden, een microcontroller e.d. Ik zat in een groep met een aantal township-kids, en we gingen zeer enthousiast aan het werk. Al gauw vlogen de onderdelen ons om de oren. Uiteindelijk bleek 1 belangrijk onderdeel te missen op die locatie, dus ik moet hem nu nog afmaken. ’s Middags kregen we theorie over het programmeren van een microcontroller. Erg interessant, maar wel te lastige materie om meteen op te pikken. Dit werd gevolgd door een demonstratie op de Modela, van 3D modeling en frezen. Het 3D design werd gedaan in een taal die Hyperfun heet, en (nog) geen grafische interface heeft. Je programmeert dmv wiskundige formules objecten. Niet de meest toegankelijke manier, lijkt me, maar, werd mij verzekerd, wel conceptueel meest robuuste manier…

Vandaag heb ik meerdere tutorials gevolgd, en mijn hoofd begint een beetje vol te raken. ’s Ochtends hebben we circuit boards gemaakt met de Roland Modela MDX-20 milling machine. Ze worden ontworpen met freeware software Eagle, en daarna in de fab software cam.py klaargemaakt voor de miller.

Cam.py is een tool gemaakt door MIT die een soort gezamelijke interface biedt voor alle fablab machines. Het is geschreven in Python. ’s Middags hebben we met de laser cutter gewerkt. Een erg leuke tool, die 2D objecten uit karton of plastic kan snijden. Het is een snelle en nauwkeurige tool, waarmee je ook 2D objecten kan maken, die je kan snap-fitten om er 3D objecten mee te maken. Na mijn eerste proefje, een sleutelhanger, wou ik dat 3D snap-fitten eens uitproberen. Ik heb geprobeerd een kubus te maken van zes dezelfde kanten. Dat was best lastig, en het leerde me dat het een opgave is om met extra dimensies te werken. Ik heb nu een bijna perfect kartonnen model, en probeer er morgen nog een van plastic te maken.

Na een nachtelijke vlucht naar Johannesburg, kon ik om te beginnen nog net het laatste stukje introductie van Neil Gershenfeld meepikken. Er zijn 2 groepen (in totaal ongeveer 50 mensen). Mensen die al met een Fablab werken, werken hier aan gezamelijke projecten, zoals bijvoorbeeld een project om de Fablab software te verbeteren. Dan zijn er de beginners, zoals ik, die nog nooit met een Fablab gewerkt hebben. Die groep krijgt tutorials op de verschillende machines. Vandaag begonnen we met de vinyl cutter. Eigenlijk een soort sticker-printer, die ook wordt gebruikt om printplaatjes mee te maken en bijv. antennes. Niet de meest spectaculaire tool, maar het was wel leerzaam om de Linux-software tools te zien, en hoe eenvoudig alles te bedienen was. ’s Avonds lopen de projecten die gedurende de dag zijn opgestart door en wordt er een beetje free-style gefablab-hacked. De mensen die meedoen komen uit zeer diverse achtergronden, en hebben allemaal een mooi verhaal over hoe ze hierbij betrokken zijn geraakt. Zoals John uit Ghana, die een school leidt waar 1 van de eerste fablabs opgezet is. Of Evan uit Amerika, een Phd-student die als afstudeerproject een 3-d printer construction kit heeft gemaakt, waarvan de kosten ongeveer 1000 dollar zijn. De onderlinge sfeer is welwillend, maar ambitieus. Veel te leren!